Seasonal Crop Planning Guide for Farmers in Gujarat (ખરીફ & રબ્બી માટે મોસમવાર પાક યોજના)
ગુજરાતની ધરતી વિવિધતાોથી ભરપુર છે—કેટલીક જગ્યાએ રેતાળ, તો ક્યાંક મધ્યમ/ભારે માટી.
સાચી મોસમ, સાચી વાવણીનું સમયપત્રક અને યોગ્ય પોષણ આપશો તો ઉપજ સ્થિર પણ રહેશે અને ગુણવત્તા પણ વધશે.
Mission Agri India Pvt. Ltd. ખેડૂતોને સરળ ભાષામાં યોગ્ય યોજના બનાવવા સહાય કરે છે;
આગળના માર્ગદર્શનમાં “અમારી કંપની” દ્વારા અપાતી સરળ ટીપ્સ સમાવો.
“સાચો પાક ત્યારે જ મળે, જ્યારે મોસમને સમજીએ અને સમયને માનીએ.”
નોંધ: નીચેનું માર્ગદર્શન સામાન્ય છે; તમારા ગામ/જમીનની પરિસ્થિતિ મુજબ નાના ફેરફાર જરૂર કરશો.
📅 ગુજરાતમાં મોસમ અને સામાન્ય કૅલેન્ડર (ઝટપટ જ્ઞાન)
| મોસમ | મુખ્ય પાક ઉદાહરણ | વાવણી સમય | કાપણી સમય |
|---|---|---|---|
| ખરીફ | કપાસ, મગફળી, કૌંસ (બાજરી), મકાઈ, તીલ | જૂન અંત–જુલાઈ (વરસાદ પર આધારિત) | ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર |
| રબ્બી | ઘઉં, જીરુ, રાઈ/સરસવ, ચણા | ઓક્ટોબર અંત–નવેમ્બર | ફેબ્રુઆરી–એપ્રિલ |
ઉત્તર ગુજરાત (બનાસકાંઠા, પાટણ, મહેસાણા) માટે વરસાદની અનિશ્ચિતતા ધ્યાનમાં રાખીને તબક્કાવાર યોજના શ્રેષ્ઠ.
🌧️ ખરીફ: વરસાદ સાથે પગલા
ખરીફ પાકો પાણી અને તાપમાનની બદલતાને સહે છે. સારો સ્ટેન્ડ ગોઠવવા વાવણી પહેલાં જમીન તૈયાર કરવી, ઘાસ-જૂંઢ કંટ્રોલ અને બેઝ ડોઝ મહત્વના હોય છે.
કપાસ
- વાવણી: પહેલો સારો વરસાદ પછી—જુલાઈ શરૂઆતમાં.
- બેઝ પોષણ: ફોસ્ફરસ ઊંચું (જેમ 12:61:00) મૂળ વિકાસ માટે.
- ફૂલ સમયે: 00:52:34 જેવી K-સમૃદ્ધ રચના + Zinc/Boron ફૂલધારણ માટે.
મગફળી
- વાવણી: જૂન અંત–જુલાઈ, સારી ભેજવાળી જમીન.
- પોષણ: 00:00:50 સાથે પોટાશિમનો પુરવઠો; Boron દાણા ભરાવ માટે.
- જમીન: મધ્યમ/રેતાળમાં Orgo/કમ્પોસ્ટથી કાર્બન વધારશો.
બાજરી/મકાઈ
- વાવણી પહેલાં સારી રીતે ખેડ અને સમાન ભેજ.
- બેઝ ડોઝમાં NPKનું સંતુલન, ત્યારબાદ સાઇડ-ડ્રેસ N જરૂર મુજબ.
- પર્ણછંટકાવથી તાત્કાલિક લીલુંપણું—તાણ સમયે સહાય.
“વરસાદી મોસમમાં એકવારની ભારે ડોઝ કરતાં તબક્કાવાર ડોઝ જ વધુ સુરક્ષિત.”
🌤️ રબ્બી: ભેજ બચાવો, ગુણવત્તા પાકવો
રબ્બી પાકો ઠંડીમાં ધીમે વધે છે, એટલા માટે ભેજ બચાવ અને સંતુલિત પોષણ અગત્યનું. સિંચાઈ અંતર અને નીંદણ નિયંત્રણ સ્થિર ઉપજ આપશે.
ઘઉં
- વાવણી: ઓક્ટોબર અંત–નવેમ્બર.
- પોષણ: બેઝ NPK, ટિલરિંગ સમયે Nનું સાઇડ-ડ્રેસ.
- પર્ણછંટકાવ: Zinc અછત દેખાય તો હળવો સ્પ્રે; ગુણવત્તા સુધારે.
જીરુ
- ભારે ભેજ સહન શક્તિ ઓછી—હળવી સિંચાઈ, પાણી ભરાવો ટાળો.
- માઇક્રો: Boron ફૂલ/ગંધ ગુણવત્તા સુધારે.
રાઈ/ચણા
- સરળ વાવણી જગ્યા, પાણીનો ઓછી જરુર—ભેજ જાળવશો તો ઉપજ સ્થિર.
- મધ્યમ NPK + માઇક્રો સાથે તબક્કાવાર ફીડ.
“ઠંડીમાં ઓછું પાણી, પણ યોગ્ય સમય—એ જ રબ્બીનું ગણિત.”
🧪 પોષણ યોજના: સરળ નિયમ
- જમીન પરીક્ષણથી શરૂ કરો: pH, કાર્બન, NPK અને માઇક્રોનું હાલનું સ્તર જાણો.
- બેઝ + સાઇડ-ડ્રેસ: બેઝમાં P વધારે, વિકાસ સમયે N, ફૂલ/ભરાવ સમયે K-સમૃદ્ધ રચનાઓ.
- માઇક્રો ભૂલશો નહીં: Zinc Gold, Boron 20% જેવી મદદ ફૂલધારણ/દાણા ભરાવમાં સીધી દેખાય.
- સજીવ ઉમેરો: Orgo, કમ્પોસ્ટ, વર્મીકમ્પોસ્ટથી કાર્બન વધે, NPKનો અસર સમયભર રહે.
ઉત્તર ગુજરાતમાં રેતાળ/મધ્યમ ધરતી માટે એક મોટા ડોઝની જગ્યાએ નાના-નાના તબક્કાઓ વધુ અસરકારક.
💧 સિંચાઈ સમયનિર્ધારણ (Quick Tips)
- ખરીફમાં ભારે વરસાદ પહેલાં ખાતર ન આપશો—ધોવાઈ જાય છે.
- રબ્બીમાં લાંબી અંતરની સિંચાઈ ન રાખો; ઓછું પણ સમયસર.
- મલ્ચ/અવરોધથી ભેજ બચાવો—ખાસ કરીને રબ્બીમાં.
🛡️ રોગ-કીટ સંકલિત વ્યવસ્થાપન (IPM) – મૂળભૂત
- પાક ફેરબદલી (Crop Rotation) અપનાવો.
- ફેરોમોન ટ્રેપ/યેલો સ્ટીકી ટ્રેપ જેવી સરળ પદ્ધતિઓ.
- શરૂઆતમાં જ લક્ષણ દેખાય તો તરત નિદાન—વેલામાં વેણું.
🗂️ ઝટપટ ચેકલિસ્ટ
| પગલું | શું કરવું? | શા માટે? |
|---|---|---|
| જમીન ટેસ્ટ | pH, કાર્બન, NPK, માઇક્રો | ડોઝિંગ સાચું બેસે |
| બેઝ ડોઝ | P ઊંચું (જેવાં 12:61:00), સજીવ સાથે | મૂળ મજબૂત, માટી સુધારે |
| વિકાસ | N અને માઇક્રોનું તબક્કાવાર પૂરક | સંતુલિત વૃદ્ધિ |
| ફૂલ/ભરાવ | K-સમૃદ્ધ (00:52:34/00:00:50) + બોરોન | ફૂલધારણ/દાણા ભરાવ સુધારે |
| મોનિટરિંગ | હવામાન/રોગ લક્ષણ મુજબ નાની ફેરફાર | નુકસાન બચાવ |
✅ અંતિમ વિચાર અને સંપર્ક
મોસમવાર પાક યોજના એટલે સમય + પોષણ + સિંચાઈ + રક્ષણ નો સંતુલન.
અમારી કંપની ખેડૂતોને જમીન પરીક્ષણથી લઈને પાક-વાર શેડ્યૂલ સુધી સહાય કરે છે.
“સમયસરની યોજના—સ્થિર ઉપજ” એ જ અમારું સૂત્ર.
પગલું 1: તમારી જમીનનું ટેસ્ટ કરાવો.
પગલું 2: ખરીફ/રબ્બી માટે તબક્કાવાર NPK + માઇક્રો શેડ્યૂલ બનાવો.
પગલું 3: હવામાન પ્રમાણે પાણી અને ડોઝિંગમાં નાની બદલી કરો.
“માટી સમજીને ખેડશો, તો પાક હંમેશાં સ્મિત કરશે.”
